Deflatie: betekenis, doel, oorzaak

Begrippenlijst

Wat betekent deflatie?

Deflatie is een economische situatie waarin het gemiddelde prijsniveau van producten en diensten structureel daalt. Niet één maand, niet één product, maar een breed en aanhoudend patroon. Deflatie betekent dat je geld relatief meer waard is, omdat producten goedkoper worden. Als consument kan dat voelen als winst voor je koopkracht. Je kunt immers meer producten kopen voor hetzelfde bedrag. Maar onder de oppervlakte kan deflatie leiden tot een negatieve spiraal in de economie.

Nog geen BUX belegger? Maak je account aan

Waar komt de term deflatie vandaan?

Het woord deflatie komt van het idee van ‘leeglopen’. Waar inflatie is afgeleid van het Latijnse inflare (opblazen), staat deflatie voor het tegenovergestelde: het prijsniveau loopt leeg.

Wat is het doel van deflatie?

Deflatie heeft meestal geen doel, omdat het meestal duidt op economische krimp. Centrale banken zoals de Europese Centrale Bank streven juist naar een lichte inflatie van ongeveer twee procent per jaar. Hierdoor proberen ze deflatie doorgaans te voorkomen, zodat consumenten en bedrijven met vertrouwen geld uitgeven en investeren. Het eigenlijke doel is dus meestal prijsstabiliteit, niet een voortdurende daling. Extreme stijgingen en dalingen in prijzen kunnen namelijk impact hebben op de economische groei.

Hoe meet je deflatie?

De consumentenprijsindex (CPI) is de maatstaf die statistici gebruiken om deflatie te meten. Het centraal bureau voor de statistiek in elk land houdt bij hoeveel je gemiddelde boodschappenmandje kost. Wanneer die CPI structureel daalt over langere tijd, is er sprake van deflatie.

Wat is de oorzaak van deflatie?

Er zijn verschillende oorzaken van deflatie, zoals minder vraag, overaanbod, minder geld in omloop en technologische ontwikkelingen.

1. Minder vraag in de economie

Wanneer consumenten minder uitgeven, daalt de vraag naar producten. Producenten verlagen dan hun prijzen om toch te verkopen. Als dat breed gebeurt, ontstaat deflatie. Dit gebeurt bijvoorbeeld doordat consumenten onzeker zijn over hun baan of inkomen en langer wachten met producten kopen.

2. Overaanbod van producten

Als bedrijven meer produceren dan consumenten willen kopen, moeten ze concurreren op prijs. Lagere prijzen kunnen dan leiden tot een algemene daling.

3. Krimpende hoeveelheid geld

Ook de hoeveelheid geld in omloop speelt een rol. Wanneer banken strenger worden met krediet of de geldhoeveelheid krimpt, kan dat deflatoire druk veroorzaken. Centrale banken kunnen soms door al zeer lage rentes minder makkelijk extra stimuleren.

4. Ontwikkeling en vooruitgang

Soms dalen prijzen omdat het simpelweg goedkoper wordt om producten te maken. Ontwikkelingen als technologische vooruitgang, efficiëntere productie of goedkopere grondstoffen kunnen leiden tot lagere prijzen.

Wat zijn de voordelen van deflatie?

Deflatie heeft ook positieve kanten, wat voornamelijk in het voordeel van de consument is. Namelijk:

• Je koopkracht kan stijgen. Je geld is meer waard.
• Lagere prijzen maken producten toegankelijker.
• Spaargeld behoudt relatief meer waarde dan bij hoge inflatie.

Als deflatie wordt veroorzaakt door technologische vooruitgang, kan dat zelfs duiden op efficiëntere productie en groei. Maar hier zit de nuance: de voordelen hangen sterk af van de oorzaak. Deflatie door innovatie voelt anders dan deflatie door economische krimp.

Wat zijn de nadelen van deflatie? De neerwaartse spiraal

Deflatie kent ook een keerzijde: het kan leiden tot een deflatiespiraal. Zo werkt dat:

1. Prijzen beginnen te dalen: In een al zwakke economie beginnen prijzen breed te dalen. Winkels verlagen prijzen om klanten te trekken.
   
   
2. Verwachtingen veranderen:
   Consumenten en bedrijven verwachten verdere prijsdalingen. Waarom nu die auto kopen als hij volgende maand goedkoper is? Uitgaven worden uitgesteld.
   
   
3. Bedrijven voelen de pijn: Omzet en marges dalen. Bedrijven reageren door kosten te verlagen. Denk aan minder personeel, lagere lonen, minder investeringen.
   
   
4. Werkloosheid stijgt: Meer mensen verliezen hun baan of zien hun inkomen dalen. De totale vraag in de economie zakt nog verder in.
   
   
5. Krediet droogt op: Banken worden voorzichtiger. Lenen wordt moeilijker, ook voor bedrijven die willen investeren. Prijzen dalen verder.
   
   
6. Meer druk op schulden: Blijven schulden nominaal gelijk? Dan ligt er meer druk op het afbetalen van die schulden, zoals een lening of hypotheek. 

Het is een negatieve spiraal die zichzelf versterkt en moeilijk te doorbreken is.

Komt deflatie veel voor in Nederland?

Langdurige deflatie komt relatief weinig voor in Nederland. Toch zijn er periodes geweest waarin prijzen tijdelijk daalden, bijvoorbeeld door energieprijzen of een scherpe daling in consumptie. Een recent voorbeeld van een deflatiemaand in Nederland was in 2023. In oktober van dat jaar was de inflatie -0,4 procent als gevolg van de dalende energieprijzen, aldus het CBS.

Deflatie versus inflatie

Inflatie en deflatie zijn elkaars tegenovergestelde. Bij inflatie worden je euro’s minder waard, omdat de prijzen stijgen. Bij deflatie worden je euro’s juist meer waard, omdat prijzen dalen. Centrale banken zoeken een middenweg: niet te veel, niet te weinig. In de onderstaande tabel vind je de belangrijkste verschillen op een rij.

Het verschil tussen deflatie en inflatie

Wat is erger, inflatie of deflatie?

Of inflatie of deflatie erger is, hangt af van de situatie. Hoge inflatie kan spaargeld minder waard maken en onzekerheid veroorzaken. Langdurige deflatie kan schadelijk zijn voor economische groei. Omdat consumenten uitgaven uitstellen en bedrijven minder investeren, kan de economie vastlopen. De meeste economen vinden stabiliteit belangrijker dan extremen. Een gematigde inflatie wordt vaak gezien als gezonder dan aanhoudende deflatie.

Hoe kunnen overheden en centrale banken deflatie bestrijden voor economische groei?

Overheden en centrale banken hebben meerdere instrumenten om deflatie te bestrijden. Ze kunnen dit doen door:

• de rente verlagen om lenen aantrekkelijker te maken;
• staatsobligaties opkopen om de hoeveelheid geld te vergroten;
• het financiële systeem stimuleren;
• belastingen verlagen;
• overheidsuitgaven verhogen.

Ben je nog geen BUX-belegger?
Maak in enkele minuten je account aan en begin met het opbouwen van je vermogen.

Beleggen brengt risico’s met zich mee. Je kunt je inleg verliezen.

Alle opvattingen, meningen en analyses in dit artikel dienen niet geïnterpreteerd te worden als persoonlijk investeringsadvies. Individuele investeerders dienen hun eigen beslissingen te maken of onafhankelijk advies in te winnen. Dit artikel is opgesteld met het oog op het voorzien van informatie en dient te worden beschouwd als marketingcommunicatie.